widziane przy drodze

Droga Krzyżowa

Upamiętnienie Drogi Krzyżowej stało się bardzo ważnym elementem chrześcijańskiego kultu religijnego. Każdy kościół czy większa kaplica posiadają stacje Drogi Krzyżowej, które umożliwiają odprawianie nabożeństwa także wewnątrz świątyni. Przy drogach zaś, w polach
i lasach możemy spotkać kapliczki, które upamiętniają poszczególne wydarzenia Męki Pańskiej.

Mękę i śmierć Chrystusa zapisaną na kartach Ewangelii oraz zapamiętaną w tradycji odtwarzano, aby umożliwić wszystkim wiernym, nie tylko tym pielgrzymującym do Jerozolimy, jej rozważanie.
We wczesnych wiekach chrześcijaństwa oraz przez cały okres średniowiecza, jedynie pątnicy zdążający do Jerozolimy mieli okazję przejścia Drogą Krzyżową Jezusa. Krocząc ulicami świętego miasta, śladem tajemnic ostatniego okresu Jego życia, przeżywać mogli niezwykłe i silne wzruszenia. Widzieli i dotykali przecież miejsc, gdzie dokonało się dzieło Odkupienia. Wielu szczególnie upodobało sobie rozważanie Męki Pańskiej. Wracając w rodzinne strony zaszczepiali ten rodzaj modlitw, a z czasem większa potrzeba zrodziła nabożeństwo Drogi Krzyżowej.
Od XV stulecia powstawać zaczęły w Europie miejsca kopiujące jerozolimską Drogę Krzyżową, które przyjęło się nazywać kalwariami. Pierwsza, nam znana, zbudowana została w Hiszpanii, w górach Sierra Morena przez dominikanina, bł. Alvaro
z Kordoby. Sposób odprawiania „kalwaryjskiego” nabożeństwa był zróżnicowany, jako że liczba stacji nie była dokładnie ustalona – było ich 7, 9, 12, 18 lub nawet więcej. Droga Krzyżowa w kształcie znanym nam dzisiaj ustaliła się w XVIII wieku.
Dzięki objawieniom niemieckiej zakonnicy, bł. Anny Katarzyny Emmerich, w wieku XIX-tym grupie księży i badaczy udało się odnaleźć dom Bożej Rodzicielki Maryi pod Efezem, gdzie osiedliła się po śmierci swego Syna. Objawienia przedstawiają nie tylko wygląd mieszkania Matki Bożej, ale również opisują Drogę Krzyżową, którą
z pieczołowitością odtworzyła w otoczeniu swego domu, wspominając chwalebną mękę i śmierć Pana Jezusa. Odtworzyła w ten sposób, że modląc się, szła niczym po ulicach Jerozolimy, odmierzając dokładną ilością kroków pomiędzy zapamiętanymi zdarzeniami tej najświętszej z dróg. Tak więc powstały stacje, których było 12. Święta Maryja była więc pierwszą osobą, która rozważała Mękę Pańską; pierwszą, która odtworzyła Drogę Krzyżową na podstawie zapamiętanych przez siebie wydarzeń. Któż zaś mógłby zapamiętać je lepiej niż Ona, idąca krok w krok za Synem, a później z tym samym bólem wielokrotnie przemierzająca ostatnią drogę Jezusa?
W Polsce mocno zakorzenił się kult Męki Pańskiej, powstały liczne kalwarie, z których najstarszą i najlepiej znaną jest małopolska Kalwaria Zebrzydowska z XVII wieku, założona przez krakowskiego wojewodę Mikołaja Zebrzydowskiego. W okresie Wielkiego Postu odbywają się tam nabożeństwa przyciągające ogromne rzesze pielgrzymów. W wielu polskich kalwariach w Wielki Piątek odbywa się uroczysta Droga Krzyżowa wraz z inscenizacją wydarzeń Męki Pańskiej.
Męka Pańska była także od wieków upamiętniana w przydrożnych kapliczkach. Najczęstsze są figury lub płaskorzeźby przedstawiające Chrystusa biczowanego przy słupie, tzw. Ecce Homo (Oto Człowiek) – Chrystusa umęczonego, Chrystusa upadającego pod Krzyżem.
Znanym i częstym jest też ludowy motyw Chrystusa Frasobliwego, a więc Chrystusa, który po skazaniu na śmierć i umęczeniu, zamyślony nad światem, siedząc w cierniowej koronie, podpiera głowę ręką i spogląda smutnym wzrokiem. Do wyobrażeń wydarzeń Męki Pańskiej zaliczyć musimy również Matkę Boską Bolesną, tzw. Pietę, tj. Maryję trzymającą ciało Jezusa na kolanach oraz Maryję, której serce przeszywa siedem mieczy, symbolizujących niewysłowiony ból.
Osobnym zaś tematem jest symbol i znak chrześcijaństwa – krzyż, który towarzyszy nam niemal wszędzie, wieńcząc wszystkie budowle sakralne, od katedr po polne kapliczki, a który jest przecież obrazem 12-tej stacji Drogi Krzyżowej.

Agata Żak

Foto

1. Chrystus Frasobliwy, posąg kamienny z drugiej poł. XIX w. Przy drodze
   w Janowicach koło Zakliczyna 
2. Grupa Ukrzyżowania (fragment), krzyż drewniany z kapliczką szafkową
   z przełomu XIX i XX w. Przy drodze wiejskiej w Bobrowniach Wielkich koło Tarnowa
3. Płaskorzeźba Ecce Homo, na postumencie kamiennym figury Matki Bożej
   z Dzieciątkiem, z roku 1937. Przy drodze w Janikowicach koło Otfinowa